Altay Tankı: Türkiye'nin Bitmek Bilmeyen Zırhlı Rüyası

Türk savunma sanayisinin son yirmi yılına bakarsanız bir tablo görürsünüz: İnsansız hava araçlarında dünya liderliğine oynayan, seyir füzelerinde kendi yolunu çizen, hava savunmada ciddi mesafe kat eden bir ekosistem. Ama bu tablonun tam ortasında, herkesin gözünü kaçırdığı kocaman bir leke var. O leke, Altay ana muharebe tankı projesi.

Neden mi leke diyorum? Çünkü Altay hikayesi, Türk savunma sanayisinin en büyük başarılarının ve en acı derslerinin aynı projede buluştuğu ender vakalardan biri. Bir yanda gerçekten iyi tasarlanmış bir tank platformu var. Öte yanda yirmi yılı aşan bir geliştirme süreci, motor krizi, değişen yükleniciler ve sürekli ötelenen seri üretim tarihleri. Bu yazıda Altay’ın tüm hikayesini, arka planıyla, teknik detaylarıyla ve dürüst bir değerlendirmeyle masaya yatıracağız.

Başlangıç: Güney Kore’den Sakarya’ya Uzanan Yol

Altay’ın hikayesi 2000’li yılların başına gidiyor. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin elindeki M48 ve M60 serisi tanklar artık modern savaş alanının gerisinde kalıyordu. Leopard 2A4’ler 2005’ten itibaren Almanya’dan alınmaya başlanmıştı ama bunlar da ikinci el tanklardı ve uzun vadeli çözüm olamayacakları belliydi. Türkiye’nin kendi ana muharebe tankına ihtiyacı vardı.

2007’de Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB), milli tank projesi için ihaleyi açtı. Otokar ana yüklenici olarak seçildi. Ve burada hikayenin ilk kritik kararı geldi: Sıfırdan tasarım yerine, Güney Kore’nin Hyundai Rotem ile teknoloji transferi anlaşması yapıldı. Temel platform olarak K2 Black Panther’in tasarım verileri kullanılacaktı.

Bu karar o dönemde mantıklıydı. K2, dünyanın en modern tanklarından biriydi. Güney Kore ile ilişkiler iyiydi ve Koreli mühendisler teknoloji paylaşımına açıktı. Otokar mühendisleri Kore’ye gitti, K2’nin tasarım felsefesini öğrendi ve bu bilgiyle Altay’ı Türkiye’nin ihtiyaçlarına göre yeniden şekillendirdi. Kasayı büyüttüler, zırh paketini değiştirdiler, elektronik altyapıyı yerli sistemlerle donattılar.

2011’de ilk prototip ortaya çıktı. 2012-2015 arasında PV1 ve PV2 prototipleri yoğun test süreçlerinden geçti. Testlerin büyük bölümü başarılıydı. Tankın platformu, süspansiyonu, atış kontrol sistemi ve genel performansı olumlu değerlendirildi. Her şey yolunda gidiyormuş gibi görünüyordu.

Ama o “gibi görünüyordu” ifadesi, Altay hikayesinin özeti aslında.

Motor Krizi: Bir Tankı Tamamlayamamanın Hikayesi

Altay projesiyle ilgili bilmeniz gereken tek bir şey varsa o da şu: Motor. Her şey motora takıldı, her şey motor yüzünden gecikti ve projenin tüm akıbetini motor meselesi belirledi. Bu bölümü dikkatli okuyun, çünkü burada sadece bir tankın değil, Türk savunma sanayisinin en büyük yapısal zaafiyetinin hikayesi gizli.

Otokar’ın prototipleri Alman MTU firmasının (şimdi Rolls-Royce Power Systems) MT 883 motorunu kullanıyordu. Bu motor, Leopard 2A6 ve K2’nin de güç kaynağı olan, kanıtlanmış bir 1500 beygirlik V12 dizel. Prototiplerde sorunsuz çalıştı. Plan şuydu: Seri üretimde de aynı motor kullanılacak, zamanla yerli motor geliştirilecek.

Sonra siyaset devreye girdi.

2010’ların ortasından itibaren Türkiye-Almanya ilişkileri hızla bozulmaya başladı. Suriye operasyonları, AB ile gerilimler ve nihayetinde Almanya’nın Türkiye’ye yönelik silah ihracat kısıtlamaları, MTU motorunun tedarik zincirini doğrudan vurdu. Alman hükümeti, Europower (MTU’nun Türkiye’deki ortaklığı) üzerinden motor teslimatını fiilen durdurdu.

Bir saniye durup bunun ne anlama geldiğini düşünün: Milyarlarca lira harcanmış, prototipler başarıyla test edilmiş, tasarım tamamlanmış bir tankı üretemiyorsunuz. Çünkü motorunuz yok. Ve motorunuz yok çünkü onu yapan ülkeyle aranız bozuldu. Bu, savunma sanayiinde bağımlılık riskinin ders kitabına yazılacak örneği.

Ukrayna Seçeneği: Geçici Çözüm mü, Çıkmaz Sokak mı?

Motor krizi derinleştikçe gözler Ukrayna’ya çevrildi. Ukrayna’nın KMDB/Zorya-Mashproekt firması, T-80 tankları için ürettiği güç paketleriyle tanınıyordu. 6TD serisi motorlar gündeme geldi. Ancak bu seçenek de sorunluydu.

Birincisi, Ukraynalı motorlar farklı bir tasarım felsefesine dayanıyordu ve Altay’ın motor bölmesine entegrasyonu ciddi mühendislik çalışması gerektiriyordu. İkincisi, 2022’de başlayan Rusya-Ukrayna savaşı bu tedarik hattını tamamen belirsiz hale getirdi. Savaşın ortasındaki bir ülkeden güvenilir motor tedarik zinciri kurmak, hafif tabirle, riskli bir strateji.

BATU: Gerçek Çözüm (Ama Ne Zaman?)

Tüm bu krizler, aslında başından beri yapılması gereken şeyi zorunlu kıldı: Yerli motor geliştirmek. BMC ve Tümosan öncülüğünde BATU motor programı başlatıldı. Hedef, 1500 beygir gücünde, Altay’a özel bir dizel motor üretmek.

BATU motor programı hakkında dürüst olmak gerekirse: İlerleme var, ama yavaş. Tank motoru geliştirmek, savunma mühendisliğinin en zorlu alanlarından biri. Sadece güç üretmek yetmiyor; bu gücü aşırı sıcaklarda, tozlu ortamlarda, titreşim altında, binlerce saat boyunca güvenilir şekilde üretmeniz gerekiyor. Dayanıklılık testleri tek başına yıllar alıyor.

2025 itibarıyla BATU’nun prototip aşamasında olduğu ve testlerin devam ettiği biliniyor. Ama seri üretime hazır, savaş alanında kanıtlanmış bir motor haline gelmesi için daha yol var. Ve bu “daha yol var” ifadesi, Altay’ın kaderini doğrudan belirliyor.

T1 ve T2: İki Farklı Altay

Motor krizinin yarattığı çıkmazı aşmak için pragmatik bir karar alındı: Altay programı ikiye bölündü.

Altay T1 mevcut tedarik edilebilen güç paketiyle (Güney Kore kaynaklı motor ve transmisyon) üretilecek ilk seri. Amaç, bir an önce Kara Kuvvetleri’ne tank teslim etmek ve üretim hattını çalıştırmak. T1, tam anlamıyla Altay’ın “olgunlaşmamış ama işlevsel” versiyonu. Güç paketi yerli değil ama en azından tank var.

Altay T2 ise yerli BATU motoruyla donatılacak nihai versiyon. Geliştirilmiş zırh, güncellenmiş elektronik harp suitleri ve tam yerli güç sistemiyle T2, projenin asıl hedefi. Ama T2’nin seri üretimine başlanması, BATU motorunun olgunlaşmasına bağlı.

Bu iki aşamalı yaklaşım aslında akıllıca. Mükemmeli beklerken elde hiçbir şey olmaması yerine, iyi olanı alıp mükemmele doğru yürümek pragmatik bir strateji. Ama burada bir risk var: T1 üretimi sırasında ortaya çıkacak sorunlar ve T2’ye geçiş sürecindeki belirsizlik, projenin toplam maliyetini ve süresini daha da artırabilir.

Teknik Detaylar: Kağıt Üzerinde Nasıl Görünüyor?

Altay’ın teknik özelliklerini tek başına vermek anlamsız. Bu rakamları bağlamına oturtmak için dünya standartlarıyla karşılaştırmak lazım.

Bu tabloya bakarken birkaç noktaya dikkat edin:

Ağırlık meselesi: Altay 65 ton civarında, ki bu onu ağır tanklar kategorisine sokuyor. Abrams’tan hafif ama Leopard 2A4 ve K2’den belirgin şekilde ağır. Bu ağırlık, zırh korumasının ciddiyetine işaret ediyor ama lojistik zorlukları da beraberinde getiriyor. Türkiye’nin köprü kapasiteleri, taşıma araçları ve lojistik altyapısının bu ağırlığa hazır olması gerekiyor.

L55 namlu: Altay’ın 120mm L55 namlusu, Leopard 2A4’ün L44’ünden daha uzun. Daha uzun namlu, mermiye daha yüksek çıkış hızı verir. Bu da zırh delme kapasitesini doğrudan artırır. K2 ve Leopard 2A6 ile aynı ligde bir namlu bu.

Güç/ağırlık oranı: 23 hp/ton rakamı fena değil ama K2 ve Leopard 2A4’ün gerisinde. Bu, Altay’ın arazide hareket kabiliyetinin rakiplerine kıyasla biraz daha düşük olacağı anlamına geliyor. Modern savaşta mekanik hareket kabiliyeti hala kritik bir faktör.

Mürettebat: 4 kişilik mürettebat, yani Altay’da otomatik doldurucu (autoloader) yok. Bunun artısı da eksisi de var. Artısı: Bir mürettebat üyesi daha, bakım ve operasyonel esneklik sağlar. Eksisi: Daha büyük kule tasarımı, daha büyük hedef silüeti ve potansiyel olarak daha yavaş atış hızı. K2 ve T-90M’in otomatik doldurucuyla 3 kişilik mürettebata geçtiğini not edelim.

AKKOR ve PULAT: Zırhın Ötesindeki Savunma

Altay’ın en güçlü yanlarından biri aktif koruma sistemleri konusundaki yaklaşımı. Burada iki farklı sistem var ve ikisi de ASELSAN imzalı.

PULAT (Aktif Koruma Sistemi): Ukrayna’nın Zaslon-L sisteminden lisansla geliştirilen PULAT, tanklara yaklaşan roket ve güdümlü mühimmatı tespit edip karşı mühimmatla etkisiz hale getiren bir “hard-kill” sistemi. Şu anda M60T tanklarında aktif olarak kullanılıyor. Suriye sınırında operasyonel ortamda test edildi.

AKKOR (Aktif Koruma Sistemi): ASELSAN’ın tamamen yerli geliştirdiği, PULAT’ın bir adım ötesindeki sistem. Daha geniş bir tehdit yelpazesine karşı koruma sağlamayı hedefliyor. AKKOR’un farklı versiyonları (AKKOR KARA, AKKOR PULAT) hem yumuşak hem sert müdahale kabiliyetleri sunuyor.

Aktif koruma sistemleri neden bu kadar önemli? Çünkü modern savaş alanının en büyük tank katili artık başka bir tank değil, tanksavar füzeleri ve kamikaze İHA’lar. Ukrayna-Rusya savaşı bunu acı bir şekilde kanıtladı. Bir Javelin veya NLAW füzesi, herhangi bir tankı tek atışta devre dışı bırakabilir. Aktif koruma sistemi olmayan bir tank, ne kadar kalın zırha sahip olursa olsun, bu tehditlere karşı savunmasız.

Tayfun füzesi analizimizde bahsettiğimiz ROKETSAN’ın füze teknolojisindeki yetkinliği, ASELSAN’ın aktif koruma sistemlerinde de paralel bir hikaye çiziyor: Yerli sensör ve müdahale teknolojisi geliştirmek, tek bir platforma değil tüm savunma ekosistemine katkı sağlıyor.

BMC Meselesi: Yüklenici Değişikliğinin Bedeli

Altay’ın hikayesinde bir kritik dönüm noktası daha var: Yüklenici değişikliği. Prototip aşamasını başarıyla tamamlayan Otokar, seri üretim ihalesini kazanamadı. 2018’de seri üretim sözleşmesi BMC’ye verildi.

Bu karar tartışmalıydı ve hala tartışmalı. Otokar, tankı tasarlayan ve prototiplerini başarıyla üreten firma olarak seri üretimde de en avantajlı aday gibi görünüyordu. BMC’nin seçilmesi, Türk savunma kamuoyunda ciddi tartışmalara yol açtı.

Pratik sonuçları açısından bakarsak: Yüklenici değişikliği, üretim hazırlıklarında ek gecikmelere neden oldu. BMC’nin Sakarya’daki fabrikasının kurulumu, üretim hatlarının hazırlanması ve Otokar’ın tasarım bilgisinin transfer edilmesi zaman aldı. Zaten motor kriziyle geciken projeye bir gecikme faktörü daha eklendi.

BMC’nin lehine söylenmesi gereken şeyler de var: Şirket ciddi yatırımlar yaptı, modern bir üretim tesisi kurdu ve Altay’ın yanı sıra Kirpi ve Vuran gibi zırhlı araçlarda üretim deneyimi kazandı. Ama Altay gibi karmaşık bir platformun seri üretimi, zırhlı personel taşıyıcı üretmekten çok farklı bir mühendislik ve kalite yönetimi gerektiriyor.

Dürüst Bir Değerlendirme: Ne İyi Gitti, Ne Kötü Gitti?

Propaganda değil analiz yapıyoruz, o yüzden Altay projesinin hem güçlü hem zayıf yanlarını açıkça konuşalım.

İyi Giden Taraf

Platform tasarımı gerçekten iyi. K2 bazlı tasarım, Türk mühendisleri tarafından akıllıca adapte edildi. Prototip testlerinde platform performansı, süspansiyon, atış kontrol ve genel ergonomi olumlu değerlendirildi. Altay, kağıt üzerinde ve test alanında modern bir 3.5+ nesil tank.

Atış kontrol sistemi yerli ve yetkin. ASELSAN’ın geliştirdiği atış kontrol sistemi, termal görüntüleme ve komutan panoramik gözetleme sistemi dünya standartlarında. Gece görüş, hareket halinde atış ve hedef tespit mesafesi konularında Altay, rakiplerine yakın performans gösteriyor.

Aktif koruma entegrasyonu. AKKOR/PULAT gibi aktif koruma sistemlerinin baştan tasarıma dahil edilmesi ileri görüşlü bir karar. Birçok Batılı tank (Leopard 2A4 dahil) aktif koruma sistemiyle donatılmamış durumda ve sonradan entegrasyon hem maliyetli hem karmaşık.

Modüler zırh tasarımı. Altay’ın kompozit zırhı modüler olarak tasarlandı. Bu, gelecekte zırh teknolojisi geliştikçe tankın zırh paketinin güncellenmesine olanak tanıyor. Bu, onlarca yıl hizmet verecek bir platform için kritik bir özellik.

Kötü Giden Taraf

Motor bağımlılığı felaketti. Bunu daha sert bir dille söylemek lazım: Bir ana muharebe tankı projesine, motorun tedarik güvencesini sağlamadan başlamak stratejik bir hataydı. Yerli motor geliştirme programı en başından projeye paralel yürütülmeliydi.

Süre yönetimi. İlk prototipten seri üretime geçiş, dünya standartlarında 5-7 yıl sürer. Altay’da bu süre 15 yılı aştı ve hala tam seri üretimde değiliz. Her geciken yıl, tankın teknolojik kenarını aşındırıyor ve maliyeti artırıyor.

Yüklenici değişikliğinin maliyeti. Otokar’dan BMC’ye geçiş, ne kadar gerekli veya isabetli olursa olsun, projeye ek yıllar ve ek maliyet ekledi. Bu tür kararlarda teknik ve endüstriyel faktörlerin siyasi faktörlerden ağır basması gerekir.

Maliyet şeffaflığı eksikliği. Altay’ın birim maliyeti konusunda kamuoyuna tutarlı bilgi verilmedi. Farklı kaynaklarda 10 ile 20 milyon dolar arasında rakamlar dolaşıyor. Bu belirsizlik, projenin kamuoyu nezdindeki güvenilirliğini zedeliyor.

Leopard 2A4 Modernizasyonu: Plan B mi, Gerçekçilik mi?

Altay gecikmeleri sürerken, Türkiye’nin elindeki en modern tank hala Leopard 2A4. Ve bu tanklar artık genç değil. Orijinal tasarımı 1970’lere dayanan Leopard 2A4’ler, 2005-2006’da Almanya’dan alındığında bile zaten bir nesil gerideydi.

Burada kritik bir soru ortaya çıkıyor: Altay’ı beklerken mevcut Leopard filonuzu ne yapacaksınız?

Türkiye bu soruya modernizasyon programlarıyla cevap vermeye çalışıyor. ASELSAN ve BMC öncülüğünde Leopard 2A4’lerin elektronik sistemlerinin, gece görüş kapasitelerinin ve koruma seviyelerinin yükseltilmesi planlanıyor. PULAT aktif koruma sistemi, Leopard’lara entegre edilecek ilk ve en kritik yükseltme.

Neden bu modernizasyon Altay kadar önemli? Çünkü savunma planlaması “ya-ya da” değil, “hem-hem” mantığıyla yapılır. Altay seri üretime geçse bile, tam operasyonel kabiliyete ulaşması ve yeterli sayıda üretilmesi yıllar alacak. Bu süre zarfında Leopard 2A4’ler cephede olacak. Ve Suriye’deki El Bab operasyonunda gördüğümüz gibi, modernize edilmemiş Leopard’lar modern tanksavar tehditlerine karşı ciddi kayıplar verebilir.

El Bab’da kaybedilen Leopard 2A4’lerin hiçbirinde aktif koruma sistemi yoktu. Rus yapımı Kornet ve Konkurs tanksavar füzeleri, bu tankları devre dışı bırakmayı başardı. Bu deneyim, Türk karar alıcılarına çok acı ama çok değerli bir ders verdi: Zırhınız ne kadar kalın olursa olsun, aktif koruma olmadan modern savaş alanında hayatta kalma şansınız düşük.

Altay Ne Zaman Savaş Alanında Olacak?

Bu soruya net bir tarih vermek, Altay projesiyle ilgili en zor şey. Çünkü proje boyunca verilen hedef tarihlerin neredeyse hiçbiri tutmadı. 2020’de başlayacak denilen seri üretim 2022’ye, 2022 hedefi 2024’e, o da ileriye kaydı.

2025-2026 itibarıyla bilinen durum şu: T1 versiyonunun ilk partisi üretim aşamasında. BMC’nin Sakarya tesislerinde üretim hattı çalışıyor. İlk teslimatların 2026’da yapılması hedefleniyor. Ama bu “hedefleniyor” kelimesinin Altay tarihinde pek güvenilir bir geçmişi yok.

T2 versiyonu için ise BATU motorunun olgunlaşması bekleniyor. En iyimser tahminlerle 2028-2030 arası. Gerçekçi bir bakışla, 2030’ların başı.

Toplam üretim hedefi konusunda da rakamlar değişiyor. Başlangıçta 1000’den fazla Altay üretileceği söyleniyordu. Şu anki daha gerçekçi rakamlar 250-300 adet civarında. Bu sayı, Leopard 2A4’lerin yerini almak için yeterli ama Türkiye’nin tüm tank ihtiyacını karşılamak için yetersiz.

Büyük Resim: Altay Bize Ne Öğretiyor?

Altay projesi, Türk savunma sanayisi için bir başarı hikayesi olmaktan çok, bir öğrenme deneyimi. Ve bu dersler, gelecekteki projeler için hayati önem taşıyor.

Ders 1: Kritik Alt Sistemlerde Bağımlılık Ölümcüldür

Motor krizi, tek bir gerçeği çıplak biçimde ortaya koydu: Kritik alt sistemlerde dışa bağımlılık, tüm projeyi rehin alabilir. Bu ders sadece Altay için değil, Türk savunma sanayisinin her dalı için geçerli. Tayfun füzesi analizimizde vurguladığımız yerli motor ve güdüm teknolojisi meselesi burada da karşımıza çıkıyor. ROKETSAN’ın Tayfun’da başardığı tam yerlilik, BMC’nin Altay’da hala ulaşamadığı hedef.

Bayraktar TB2’nin başarısının altında yatan en önemli faktörlerden biri, kritik alt sistemlerde (motor hariç) yerlilik oranının yüksek olmasıydı. Altay’da ise en kritik alt sistem olan motor yıllarca dışarıya bağımlı kaldı.

Ders 2: Zaman Düşmanınızdır

Savunma projelerinde her geciken yıl, iki şey yapar: Maliyeti artırır ve teknolojik üstünlüğü aşındırır. Altay 2007’de tasarlanmaya başladığında, dünya tankçılığı belirli bir noktadaydı. 2026’da teslim edilecek bir Altay, 2007’nin teknolojik varsayımlarıyla mı gelecek yoksa güncellenmiş mi olacak? Her güncelleme ek süre ve maliyet demek. Bu kısır döngü, uzayan projelerin en büyük sorunu.

Ders 3: Tank Konseptini Yeniden Düşünmek Gerekiyor

Ukrayna-Rusya savaşı, ana muharebe tankının savaş alanındaki rolünü köklü biçimde sorgulatıyor. Ucuz İHA’lar ve loitering mühimmat, milyonlarca dolarlık tankları dakikalar içinde imha edebiliyor. Bu, tankın öldüğü anlamına gelmiyor ama tankın nasıl kullanılacağını, nasıl korunacağını ve hangi senaryolarda konuşlanacağını yeniden düşünmemiz gerektiğini gösteriyor.

Altay bu bağlamda ilginç bir konumda. AKKOR/PULAT gibi aktif koruma sistemleriyle İHA ve mühimmat tehdidine karşı bir savunma katmanı sunuyor. Ama soru şu: Bu yeterli mi? Aktif koruma sistemleri drone sürülerine karşı ne kadar etkili olabilir? Bu soruların cevapları, Altay’ın operasyonel konseptini doğrudan etkileyecek.

Ders 4: Pragmatizm Mükemmeliyetçiliği Yener

Altay projesinin en sağlıklı kararı, T1/T2 ayrımı olabilir. Mükemmel olanı beklerken hiçbir şeye sahip olmamak yerine, iyi olanı üretip mükemmele doğru evrilmek. Bu pragmatik yaklaşım, Türk savunma sanayisinin diğer projelerinde de benimsenmeli. Bayraktar programının başarısı da benzer bir pragmatizme dayanıyordu: Mükemmel bir platform yerine, sürekli geliştirilen, hızla üretime giren sistemler.

Altay’ın Rakipleriyle Gerçekçi Pozisyonu

Son olarak, Altay’ın dünya tank ligindeki yerini dürüstçe değerlendirelim.

Altay, tasarım olarak modern ve yetkin bir platform. K2 bazlı genleri, ASELSAN elektroniği ve yerli aktif koruma sistemleriyle 3.5+ nesil kategorisinde rekabetçi. Leopard 2A4’ten kesinlikle üstün, K2 ve Leopard 2A7’ye yakın bir performans potansiyeli var.

Ama burada “potansiyel” kelimesi kritik. Potansiyel, ancak gerçeğe dönüştüğünde bir şey ifade eder. Ve Altay henüz savaş alanında kanıtlanmamış bir platform. Hiçbir test alanı, gerçek savaş koşullarının yerini tutmaz. K2’nin, Abrams’ın, Leopard’ın, T-90’ın onlarca yıllık operasyonel geçmişi ve savaş deneyimi var. Altay’ın yok.

Bu durum, Altay’ın kötü bir tank olduğu anlamına gelmiyor. Sadece kendini kanıtlama fırsatı henüz gelmemiş bir sistem olduğu anlamına geliyor. Ve savunma dünyasında, kanıtlanmamış bir sistem her zaman bir soru işareti taşır.

Analiz Yerine Slogan Değil: Altay’ın Gerçek Durumu

Altay hakkında iki aşırı uç var: Birincisi, “yerli ve milli deha eseri, dünya tankçılığına meydan okuyor” propagandası. İkincisi, “batmış proje, para çöpü” karamsarlığı. Gerçek, her zaman olduğu gibi, ortada.

Altay iyi tasarlanmış, modern bir ana muharebe tankı platformu. Elektroniği, atış kontrolü ve aktif koruma yaklaşımı gerçekten övgüyü hak ediyor. Ama proje yönetimi, motor bağımlılığı ve süre aşımı konularında ciddi başarısızlıklar yaşandı. Bu başarısızlıkları görmezden gelmek, gelecekte aynı hataları tekrarlamak demek.

Türk savunma sanayisinin SİHA’larda ve füze teknolojisinde gösterdiği hız ve pragmatizm, ne yazık ki Altay projesinde görülemedi. Motor meselesinin en başından yerli olarak ele alınması, yüklenici seçiminde teknik kriterlerin ağır basması ve daha gerçekçi bir zaman planlaması yapılması gerekirdi.

Ama hikaye bitmedi. T1 üretimi başlıyor, BATU motor programı devam ediyor ve Türkiye’nin tank mühendisliği kabiliyeti bu süreçte dramatik biçimde arttı. Altay belki “zamanında teslim edilen mükemmel proje” olmadı, ama Türkiye’ye zırhlı araç tasarım ve üretim yetkinliği kazandırdı. Bu yetkinlik, Altay’ın kendisinden daha değerli olabilir.

Şimdi geriye bir tek şey kalıyor: Üretmek. Tankı fabrikanın kapısından çıkarmak, birliklere teslim etmek, eğitim ve doktrin geliştirmek. Çünkü bir tank, fabrika kataloğunda değil savaş alanında anlam kazanır.