HİSAR Hava Savunma Ailesi: Alçaktan Yükseğe Tam Koruma

Türkiye’nin hava savunma hikayesini tek bir sistemle anlatmak mümkün değil. Bu hikaye, onlarca yıl süren bir bağımlılık döneminin ardından gelen bir uyanışın hikayesi. Ve bu uyanışın en somut ürünü tek bir füze değil, bir aile: HİSAR.

Neden “aile” kelimesini kullanıyorum? Çünkü hava savunma dünyasında tek bir sisteme güvenmek, evinizin sadece ön kapısına kilit takmak gibi. Arka kapıyı, pencereleri, garaj kapısını da korumanız lazım. HİSAR ailesi tam da bunu yapıyor: alçak irtifadan orta irtifaya, kısa menzilden uzun menzile kadar farklı tehdit katmanlarını tek bir mimari altında karşılıyor. Kulağa basit geliyor ama bunu başarabilen ülke sayısını bir elin parmaklarıyla sayabilirsiniz.

Türkiye’nin Hava Savunma Boşluğu: Neden HİSAR Zorunluydu?

2000’lerin başında Türkiye’nin hava savunma envanterine baktığınızda ilginç bir tablo görürdünüz. NATO’nun güneydoğu kanadını tutan bir ülke, kritik hava savunma ihtiyaçlarını neredeyse tamamen yabancı sistemlere bağlamıştı. Rapier, Stinger, MIM-14 Nike Hercules’ün emekli edilmesiyle oluşan boşluk, kısmen Hawk sistemleriyle doldurulmaya çalışılıyordu. Ama Hawk 1960’ların teknolojisiydi ve modern tehditlere karşı ciddi soru işaretleri taşıyordu.

Bence buradaki asıl mesele teknik yetersizlik bile değildi. Asıl sorun bağımlılıktı. Türkiye, hava savunma yeteneğini tamamen müttefiklerinin sağladığı sistemlere dayandırıyordu. Bu da şu anlama geliyordu: yedek parça için başka ülkeye muhtaç, modernizasyon için başka ülkenin onayına bağımlı, savaş zamanında mühimmat tedariği başka ülkenin insafında. Kuzey Irak operasyonlarında ve Suriye sınırındaki gerilim dönemlerinde bu bağımlılığın ne anlama geldiği acı bir şekilde hissedildi.

2007 yılında Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB), ASELSAN ve ROKETSAN’ı ana yüklenici olarak belirlediği bir program başlattı. Hedef açıktı: Türkiye kendi hava savunma füze sistemlerini geliştirecekti. Önce kısa menzil, sonra orta menzil, ardından uzun menzil. Adım adım, katman katman. Bu kademeli yaklaşım akıllıcaydı çünkü sıfırdan hava savunma füzesi geliştirmek roket bilimi. Gerçekten, kelime oyunu yapmıyorum, roket bilimi.

İlk hedef HİSAR-A oldu: alçak irtifa, kısa menzil. Neden? Çünkü en acil tehdit oradaydı. Helikopterler, insansız hava araçları, alçak uçan saldırı uçakları. Bunlara karşı savunma hem teknik olarak daha “ulaşılabilir” bir hedefti hem de Türkiye’nin en acil operasyonel ihtiyacını karşılıyordu.

HİSAR-A: Alçak İrtifanın Bekçisi

HİSAR-A, ailenin küçük ama çevik üyesi. 15 km menzil ve yaklaşık 5 km irtifa kapasitesiyle alçak irtifa hava savunmasını üstleniyor. Bu rakamları tek başına değerlendirmeyin. 15 km menzil, bir tugay karargahını, bir kritik altyapıyı veya bir lojistik merkezi korumak için yeterli bir kalkan çapı demek. Ve alçak irtifada bu mesafe, tehdidin tespit edilmesinden angaje edilmesine kadar geçen sürenin son derece kısa olduğu bir ortamda çalışıldığını gösteriyor.

Sistemin teknik mimarisi dikkate değer. Bir ateş kontrol aracı, bir arama radarı ve birden fazla füze fırlatma aracından oluşan bir batarya yapısı var. Ateş kontrol aracında ASELSAN’ın geliştirdiği çok fonksiyonlu radar, tehdit tespiti ve hedef takibi için elektro-optik sensör ve tüm bunları yöneten komuta-kontrol bilgisayarları bulunuyor.

Füzenin kendisi ROKETSAN’ın geliştirdiği çift darbeli katı yakıtlı bir roket motoruyla uçuyor. “Çift darbeli” ifadesi teknik bir detay ama önemli. Füze ilk darbede fırlatılıp hızlanıyor, ikinci darbede terminal aşamada ek enerji kazanıyor. Bu, özellikle manevra yapan hedeflere karşı kritik bir avantaj çünkü terminal aşamada enerji kaybetmeyen bir füze, hedefin kaçış manevralarına daha iyi yanıt verebiliyor.

Güdüm sistemi komut güdümlü orta seyir ve kızılötesi arayıcı başlıklı terminal güdüm kullanıyor. Kızılötesi arayıcı başlık, füzenin son aşamada hedefin ısı izini kilitleyerek “ateş et ve unut” kapasitesine yaklaşmasını sağlıyor. Tam anlamıyla ateş et ve unut değil çünkü orta seyirde komut güdümü gerekiyor, ama bu ikili güdüm yaklaşımı hem maliyet etkinliği hem de isabet olasılığı açısından dengeli bir tercih.

HİSAR-A 2019’da envantere girdi ve aktif görevde. Bu tarihi hafife almayın: Türkiye ilk kez kendi geliştirdiği bir hava savunma füzesini silahlı kuvvetlerine teslim ediyordu. Peki mükemmel mi? Hayır. 15 km menzil, modern savaş ortamında bazı tehditlere karşı yetersiz kalabilir. Özellikle uzun menzilli standoff mühimmat kullanan bir düşmana karşı HİSAR-A’nın menzili dışından saldırı yapılabilir. Ama unutmayın, HİSAR-A tek başına savaşmak için tasarlanmadı. Katmanlı savunmanın bir parçası olarak düşünün.

HİSAR-O: Orta İrtifanın Kalkanı

HİSAR-O, ailenin ortanca çocuğu ve bence en kritik üyesi. Neden? Çünkü orta irtifa, modern savaşın en yoğun trafik alanı. Savaş uçakları saldırı profillerini genellikle orta irtifada kurar, seyir füzeleri bu bandın alt kısmında seyreder, taktik balistik füzeler bu bandın üst kısmından geçer. HİSAR-O bu bölgeyi kontrol etmek için tasarlandı.

25+ km menzil ve 10+ km irtifa kapasitesiyle HİSAR-O, HİSAR-A’nın çok ötesinde bir koruma alanı sunuyor. Rakamsal fark sadece menzil ve irtifa değil, aynı zamanda angaje edilebilecek hedef tiplerinde de büyük bir genişleme var. HİSAR-A’nın güçlü olduğu helikopter ve drone tehditlerinin ötesinde, HİSAR-O savaş uçakları ve seyir füzelerine karşı da etkili bir platform.

Füze boyutu ve yapısı da buna paralel olarak büyüdü. HİSAR-O’nun füzesi daha büyük, daha ağır ve daha güçlü bir roket motoruna sahip. Arayıcı başlık teknolojisi de gelişti. HİSAR-O+ versiyonunda aktif radar arayıcı başlık kullanıldığı biliniyor. Bu, HİSAR-A’nın kızılötesi arayıcısına kıyasla ciddi bir sıçrama. Aktif radar arayıcı, hava koşullarından bağımsız çalışır, daha uzun tespit mesafesine sahiptir ve karşı tedbir almak daha zordur.

HİSAR-O’nun bir diğer güçlü yanı radar sistemi. ASELSAN’ın geliştirdiği çok fonksiyonlu AESA radar, aynı anda birden fazla hedefi takip edip birden fazla hedefe füze yönlendirebilecek kapasitede. Bu, “doygun saldırı” senaryolarında kritik bir yetenek. Düşman aynı anda birden fazla hedefle sizi bunaltmaya çalıştığında, radarınızın ve ateş kontrol sisteminizin çoklu angaje kapasitesi hayat kurtarıyor.

HİSAR-O ve geliştirilmiş versiyonu HİSAR-O+ da envantere girmiş durumda. Testlerde gösterdiği performans, Türkiye’nin orta menzil hava savunma kapasitesinin artık yabancı platformlara bağımlı olmadığını kanıtladı. Ama şunu da eklemek gerekir: Envantere girmek ile gerçek savaş ortamında performans göstermek arasında büyük bir fark var. HİSAR-O henüz savaşta test edilmedi. Bu bir eleştiri değil, bir gerçek. Ve bu gerçeği göz ardı etmek, analiz değil propaganda olur.

HİSAR-U: SİPER’in Altındaki Katman

HİSAR ailesinin en genç ve en hırslı üyesi HİSAR-U (Uzun Menzil). Bu sistem, HİSAR-O ile SİPER hava savunma analizimizde detaylıca ele aldığımız SİPER arasındaki menzil boşluğunu doldurmak için tasarlanıyor.

HİSAR-U hakkında kamuoyuyla paylaşılan bilgiler daha sınırlı çünkü sistem hala geliştirme aşamasında. Bilinen şu: Menzil hedefi 50-80 km bandında, irtifa kapasitesi HİSAR-O’nun üzerinde ve füze boyutu önemli ölçüde artırılmış. Aktif radar arayıcı başlık kullanması bekleniyor.

Bu rakam ilk bakışta SİPER’in 100+ km menzilinin gölgesinde kalıyor gibi görünebilir. Ama burada mesele menzil yarışı değil, katmanlı savunma mimarisinin tamamlanması. Düşünün: HİSAR-O 25 km’de bırakıyor, SİPER 100+ km’den başlıyor. Arada 75 km’lik bir boşluk var. Bu boşluk, düşmanın “tatlı nokta” olarak kullanabileceği bir alan. HİSAR-U bu boşluğu dolduracak.

Geliştirme süreci devam ediyor ve kesin envantere giriş tarihi henüz açıklanmadı. Ama HİSAR-A ve HİSAR-O’da kazanılan mühendislik deneyiminin HİSAR-U’ya aktarılması, geliştirme süresini önemli ölçüde kısaltacak bir faktör. Sıfırdan başlamıyorsunuz, mevcut alt sistemleri büyütüyor ve geliştiriyorsunuz. Radar deneyimi, güdüm algoritmaları, ateş kontrol yazılımı, bunların hepsi aktarılabilir bilgi birikimi.

Teknik Karşılaştırma: HİSAR Nerede Duruyor?

Rakamları yan yana koymak her zaman aydınlatıcıdır. Ama rakamları okurken dikkatli olun: hava savunma sistemlerinde menzil ve irtifa tek başına hikayenin yarısını bile anlatmaz.

Bu tablodan birkaç çıkarım yapılabilir. Birincisi, HİSAR ailesi mobilite konusunda ciddi bir avantaja sahip. Tüm üyeler tekerlekli araç platformunda, yani asfalt veya stabilize yolda hızla mevzi değiştirebiliyorlar. Bu, modern savaşta hayatta kalmanın anahtarı. İran savaşında gördüğümüz gibi, sabit mevzideki hava savunma sistemleri SEAD/DEAD saldırılarına karşı son derece kırılgan. Hareket et ya da vurulursun. HİSAR’ın yüksek mobilitesi bu dersi içselleştirmiş bir tasarım felsefesini yansıtıyor.

İkincisi, arayıcı başlık teknolojisindeki ilerleme dikkat çekici. HİSAR-A’nın kızılötesi arayıcısından HİSAR-O+‘ın aktif radar arayıcısına geçiş, sadece bir donanım değişikliği değil. Bu, ASELSAN ve ROKETSAN’ın arayıcı başlık teknolojisinde ciddi bir olgunlaşma kaydettiğini gösteriyor. Aktif radar arayıcı geliştirmek, dünyada çok az ülkenin yapabildiği bir iş.

Peki Hawk ile karşılaştırmak ne kadar anlamlı? Hawk hala envanterde ve Türkiye’nin Hawk XXI modernizasyonu sisteme ek ömür verdi. Ama Hawk 1960’ların mimarisi üzerine kurulu, yarı-aktif radar güdüm kullanıyor (yer radarı hedefi sürekli aydınlatmak zorunda) ve modern elektronik harp ortamında kırılgan. HİSAR-O+ her açıdan Hawk’u geçiyor. Hawk’un emekliye ayrılması artık zaman meselesi.

ASELSAN-ROKETSAN Ortaklığı: Kim Ne Yapıyor?

HİSAR projesinin başarısında iki firmanın iş bölümü kritik rol oynuyor. ASELSAN “gözler ve beyin” tarafında: radar, elektro-optik sensörler, ateş kontrol sistemi, komuta-kontrol yazılımı. ROKETSAN “yumruk” tarafında: füze tasarımı, roket motoru, savaş başlığı, arayıcı başlık entegrasyonu.

Bu iş bölümü rastgele değil. ASELSAN’ın radar ve elektronik sistemlerdeki on yılların birikimi, radardan gelen veriyi anlamlı bilgiye dönüştürme kapasitesini sağlıyor. ROKETSAN ise Türkiye’nin füze teknolojisi merkezi olarak, Cirit, UMTAS, SOM gibi farklı sınıflardaki güdümlü mühimmat projelerinden edindiği deneyimi HİSAR füzelerine aktarıyor.

TÜBİTAK SAGE de güdüm ve navigasyon algoritmalarında kritik katkı sağlıyor. Özellikle orta seyir güdüm yazılımları ve terminal aşama güdüm optimizasyonu konusunda TÜBİTAK SAGE’nin birikimi projenin görünmez kahramanları arasında.

Ama bu çok ortaklı yapının riskleri de var. Koordinasyon karmaşıklığı, alt sistem entegrasyonunda sorunlar ve zaman çizelgesinde kaymalar bu tür projelerde sık karşılaşılan problemler. HİSAR programında da bazı gecikmelerin yaşandığı bir sır değil. Yine de sonuçta ortaya çıkan ürün, Türkiye’nin bu modeli başarılı bir şekilde işlettiğini kanıtlıyor.

Katmanlı Hava Savunma: Neden Tek Sistem Yetmiyor?

Hava savunmada “katmanlı savunma” kavramını sıkça duyarsınız. Ama bu kavram neden bu kadar önemli? Basit bir örnekle açıklayım.

Diyelim ki sadece SİPER gibi uzun menzilli bir sisteminiz var. 100+ km’den hedefleri angaje edebiliyorsunuz. Harika. Ama ya hedef radarınızın altından, ağaç tepesi seviyesinde süzülerek gelirse? Uzun menzilli sistemlerin radarları genellikle yüksek irtifa optimize edilmiştir ve alçak irtifa hedeflere karşı kör nokta oluşabilir. Veya düşman drone sürüsüyle sizi bunaltmaya çalışırsa, her drone’a 2 milyon dolarlık uzun menzilli füze harcamak ekonomik intihar olur.

Tam tersi senaryo da geçerli. Sadece HİSAR-A gibi kısa menzilli bir sisteminiz varsa, düşman 15 km menzilinin dışından rahatlıkla saldırabilir. Standoff mühimmat, seyir füzesi, yüksek irtifa bombardıman uçağı gibi tehditler dokunulmaz olur.

Katmanlı savunma bu iki uç noktanın sorunlarını çözer. Her katman kendi “sorumluluk alanını” korurken, diğer katmanların kaçırdığı hedefleri yakalar. HİSAR-A alçak ve çok yakını, HİSAR-O orta mesafe ve irtifayı, HİSAR-U uzun-orta mesafeyi, SİPER ise en dış halkayı tutuyor.

Dünya genelinde bu mimariyi başarıyla uygulayan ülkelere bakalım. ABD’nin katmanlı savunması: Patriot (uzun menzil) + NASAMS/HAWK (orta) + Avenger/Stinger (kısa). Rusya: S-400 (uzun) + Buk-M3 (orta) + Tor-M2 (kısa) + Pantsir-S1 (çok kısa). İsrail: Arrow 3 (uzay) + Arrow 2 (uzun) + David’s Sling (orta) + Iron Dome (kısa). Türkiye’nin HİSAR ailesi ve SİPER ile kurduğu mimari, bu ülkelerin konseptine paralel bir yaklaşım. Ama burada önemli bir fark var: Türkiye tüm bu katmanları yerli olarak geliştiren çok az ülkeden biri haline geliyor.

Patriot ve S-300 ile Karşılaştırma: Farklı Felsefeler

“HİSAR, Patriot’un yerini alabilir mi?” sorusunu sıkça duyuyorum. Kısa cevap: Hayır, çünkü farklı görevler için tasarlandılar. Uzun cevap daha nüanslı.

Patriot PAC-3 MSE, 100+ km menzilli bir bölge savunma ve balistik füze savunma sistemi. Birincil görevi balistik füze tehdidini engellemek. HİSAR-O+ ise 25+ km menzilli bir taktik hava savunma sistemi. Birincil görevi savaş alanı hava savunması. Bu iki sistemi karşılaştırmak, bir SUV ile bir spor arabayı karşılaştırmak gibi: ikisi de araba ama farklı işler için tasarlandı.

S-300PMU2 ile karşılaştırma biraz daha anlamlı çünkü S-300’ün bazı versiyonları orta menzil bölge savunmasına odaklanıyor. 150 km menzilli S-300, HİSAR-O+‘ın 25 km menziline kıyasla kağıt üzerinde çok üstün. Ama burası aldatıcı. S-300 ağır, hantal, mevzi değişimi uzun süren bir sistem. HİSAR-O+ çevik, hızla konuşlanabilen, modern AESA radarla donatılmış bir platform. Ve S-300’ün İran savaşındaki performansı, kağıt üzerindeki rakamların sahada her zaman geçerli olmadığını acı bir şekilde gösterdi.

Asıl karşılaştırma şöyle yapılmalı: Türkiye’nin HİSAR ailesi + SİPER kombinasyonu, toplam hava savunma kapasitesi olarak ABD’nin Patriot + NASAMS veya Rusya’nın S-400 + Buk kombinasyonuyla kıyaslanabilir. Tek tek sistemleri değil, toplam mimariyi karşılaştırın. Ve bu karşılaştırmada Türkiye, birçok NATO müttefikinin önüne geçen bir konumda.

Test Süreçleri ve Envantere Giriş

HİSAR programının test geçmişi, Türk savunma sanayinin olgunlaşmasını gösteren bir zaman çizelgesi gibi.

İlk test atışları beklentileri karşılamadığında programda ciddi revizyonlar yapıldı. Bu normal. Hava savunma füzesi geliştirmek, bilinen en zor mühendislik disiplinlerinden biri. Hedef hızla hareket ediyor, manevra yapabiliyor ve füzenizin onu saniyeler içinde yakalaması gerekiyor. İlk denemede tam isabet beklentisi gerçekçi değil.

Sonraki test serileri kademeli bir başarı artışı gösterdi. HİSAR-A’nın hedef drone angaje testleri, HİSAR-O’nun farklı senaryolardaki atış testleri ve özellikle HİSAR-O+‘ın aktif radar arayıcılı füzesinin testleri başarılı sonuçlarla tamamlandı. Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine giriş, bu testlerin olumlu sonuçlarının resmi teyidi niteliğinde.

Envantere giriş sürecinde de önemli bir detay var: operasyonel test ve değerlendirme (OT&E) aşaması. Bu aşamada sistemi geliştiren mühendisler değil, bizzat askerler kullanıyor ve gerçek operasyonel koşullarda değerlendiriyor. Bu aşamanın başarıyla tamamlanması, HİSAR’ın sadece laboratuvar başarısı değil, saha başarısı olduğunu kanıtlıyor.

Entegrasyon Sorunu: Parçalar Bütünü Oluşturuyor mu?

Katmanlı savunmanın en kritik ve en az konuşulan yönü entegrasyon. Elinizde dört farklı hava savunma sistemi olabilir ama bunlar birbirleriyle konuşamıyorsa, aynı hedefi iki farklı sistem aynı anda angaje edebilir (mühimmat israfı) veya her iki sistem de diğerinin hallettiğini düşünüp hedefi kaçırabilir.

Türkiye’nin bu entegrasyonu HERIKKS (Hava ve Enerji Radarı Komuta Kontrol Sistemi) üzerinden sağladığı biliniyor. HERIKKS, farklı katmanlardaki sensörlerin ve ateşçilerin (effector) ortak bir hava durumu resmini paylaşmasını ve merkezi angaje kararları alınmasını sağlıyor. Kağıt üzerinde bu muhteşem. Ama gerçekte ne kadar işliyor?

Dürüst olmak gerekirse, bu sorunun tam cevabını bilmiyoruz. Entegrasyon testlerinin detayları ulusal güvenlik gereği paylaşılmıyor. Ama birkaç ipucu var. NATO tatbikatlarında HİSAR sistemlerinin NATO hava savunma ağına bağlantı testleri yapıldığı biliniyor. Bu testlerin başarılı geçtiği raporlandı ama “başarılı” kelimesi geniş bir yelpaze kapsıyor. Tam entegrasyon ile temel düzeyde iletişim arasında büyük fark var.

Bence Türkiye’nin katmanlı hava savunma mimarisinin en zayıf halkası bu entegrasyon katmanı. Bireysel sistemler teknik olarak yetkin ama bunları orkestra gibi koordine edecek komuta-kontrol altyapısının olgunluğu hala soru işareti taşıyor. Bu bir eleştiri değil, bir tespit. Ve bu tespitin çözümü daha fazla entegrasyon testi, daha fazla tatbikat ve daha fazla operasyonel deneyim.

İhracat Potansiyeli: HİSAR Kimlere Satılabilir?

HİSAR ailesinin stratejik değerinin bir boyutu da ihracat potansiyeli. Dünya genelinde kısa ve orta menzil hava savunma pazarı devasa. Ve bu pazarda ciddi bir arz boşluğu var.

ABD’nin NASAMS sistemi popüler ama pahalı ve kongre onay süreçleri uzun. Rusya’nın Tor ve Buk sistemleri yaptırım riski taşıyor. Avrupa’nın IRIS-T SLM’i yeni ve üretim kapasitesi sınırlı. Bu ortamda HİSAR, fiyat-performans oranı yüksek, yaptırım riski taşımayan ve teknoloji transferi tartışılabilir bir alternatif olarak öne çıkıyor.

Orta Doğu, Güneydoğu Asya ve Kuzey Afrika ülkeleri potansiyel müşteriler. Özellikle drone tehdidinin yoğunlaştığı coğrafyalarda HİSAR-A’nın anti-drone kapasitesi ciddi ilgi görebilir. Ama ihracatın gerçekleşmesi için iki koşul var: envanter derinliğinin yurt içinde yeterli seviyeye ulaşması ve savaş ortamında performansın kanıtlanması. Bu iki koşul sağlanmadan büyük ölçekli ihracat beklentisi gerçekçi değil.

Büyük Resim: HİSAR Ne İfade Ediyor?

HİSAR ailesini sadece teknik özellikleriyle değerlendirmek, resmin sadece bir köşesine bakmak olur. Bence HİSAR’ın asıl önemi şu: Türkiye, hava savunma füzesi geliştirmek gibi dünyada çok az ülkenin başarabildiği bir işi, sıfırdan öğrenerek başardı.

Bu “sıfırdan” kelimesinin altını çiziyorum. Türkiye’de 2000’lerin başında hava savunma füzesi tasarım deneyimi yok denecek kadar azdı. Bugün üç farklı menzil sınıfında çalışan sistemlere, aktif radar arayıcı başlık teknolojisine, çok fonksiyonlu AESA radara ve entegre ateş kontrol sistemlerine sahip. Bu dönüşüm 15-20 yıl içinde gerçekleşti. Savunma sanayi tarihinde bu süre, bu ölçekteki bir atılım için oldukça kısa.

Ama abartmayalım. HİSAR sistemleri henüz savaşta test edilmedi. Envanter derinliği Türkiye’nin coğrafi büyüklüğü ve tehdit ortamı düşünüldüğünde yeterli mi, tartışılır. Entegrasyon olgunluğu bilinmiyor. Ve geliştirilecek çok alan var: özellikle HİSAR-U’nun tamamlanması, mevcut sistemlerin yazılım güncellemeleri ve yeni tehdit tiplerine adaptasyon.

HİSAR ailesi Türkiye’nin hava savunma bağımsızlığının temel taşı. SİPER bu yapının kubbesi, HİSAR ise duvarları. Kubbesi olmayan bir yapı yağmura açıktır ama duvarları olmayan bir yapı rüzgara bile dayanamaz. Türkiye ikisini birden inşa ediyor. Ve bu, bölgedeki hiçbir ülkenin hafife alamayacağı bir kapasite.

Sistemlerin gelişimini, yeni versiyonları ve operasyonel performanslarını yakından takip etmeye devam edeceğiz. Çünkü HİSAR sadece bir silah sistemi değil, Türkiye’nin savunma sanayisinin neyi başarabildiğinin canlı bir göstergesi.